Akabonero k’okuddamu okukola obuveera
Akabonero k’okuddamu okukola obuveera kabonero ka njuyi essatu akatera okusangibwa wansi mu bidomola by’obuveera. Munda mu njuyi essatu mulimu ennamba 1-7, nga buli emu ekiikirira ekintu eky’enjawulo, eraga resini ekintu kye kikoleddwamu. Singa ekintu kikolebwa mu bintu eby’enjawulo ebiwerako, ekintu ekikulu oba ekikulu eky’ekintu ekyo kiragibwa.

Bubonero ki obukiikirira ekika ki eky’obuveera? Wammanga ye ntroduction emu ku emu:
PET (polyethylene Terephthalate) – Obuveera obw’omutindo gw’emmere-obulina Obulamu bw’Obuwangaazi
Enkozesa eyasooka ey’ebintu bya PET yali nga fiber ey’obutonde, nga firimu, magnetic tape, n’ebirala Teyakozesebwa mu bidomola by’ebyokunywa okutuusa mu 1976. PET ekozesebwa ng’ekintu ekijjuza, ekimanyiddwa ennyo nga (PET bottle).
Eccupa za PET ziwa obugumu n’obugumu obulungi ennyo, tezizitowa (1/9-1/15 zokka ez’obuzito bw’eccupa z’endabirwamu), era nnyangu okutwala n’okukozesa. Zikozesa amaanyi matono okukola, era teziyingiramu mpewo, teziwunya, era tezigumira asidi- ne alkali. N’olwekyo, mu myaka egiyise, kifuuse ekintu ekikulu eky’okujjuza ebintu ng’ebyokunywa ebirimu kaboni, caayi, omubisi, amazzi ag’okunywa agapakiddwa, wayini ne soya. Ng’oggyeeko enkozesa zino, PET era etera okukozesebwa mu bidomola by’eby’okunaaba, shampoo, amafuta g’okufumba, ebirungo ebiwoomerera, emmere enwoomu, eddagala, eby’okwewunda, n’ebyokunywa ebitamiiza.
Ekintu kya PET kigumira ebbugumu-okutuuka ku diguli 70 ate ekinyogoga-kigumira okutuuka ku diguli -20 . N’olwekyo, esaanira ebyokunywa ebibuguma oba ebinyogoga byokka. Singa kijjula amazzi ag’ebbugumu eringi oba nga kibuguma, kyangu okukyukakyuka era ebintu eby’obulabe eri omubiri gw’omuntu bijja kusaanuuka. Wabula bannassaayansi bakizudde nti obuveera obw’ekika kino buyinza okufulumya eddagala eritta kkansa oluvannyuma lw’emyezi 10 nga bumaze okubukozesa, nga kino kya butwa eri omubiri gw’omuntu. N’olwekyo eccupa z’ebyokunywa ebya PET zirina okusuulibwa oluvannyuma lw’okuzikozesa. Tozikozesa ng’ebikopo by’amazzi oba eby’okutereka ebintu ebirala okwewala okuleeta obuzibu mu bulamu obutajja kusasula ssente.


HDPE (High Density Polyethylene) - Okujjako nga kirambikiddwa bulala, Tekisemba Kutereka Emmere.
HDPE ekintu kirina engeri z’okuziyiza ebbugumu eringi (110℃), okukaluba okulungi, amaanyi g’ebyuma amangi n’okuziyiza okukulukuta kw’eddagala. Era kintu ekitali-obutwa era tekirina bulabe.
Kitera okukozesebwa mu biveera by’emmere, gamba ng’ebyo ebikozesebwa mu kwoza n’ebintu eby’okunaaba. Mu kiseera kino, obuveera obusinga obukozesebwa mu supamaketi ne mu bifo ebinene eby’amaduuka bukolebwa mu kintu kino. Olw’okuba kiwulira nga kiwunya nnyo, era kitera okukozesebwa okukola ensawo z’amatandiiko.
Ebintu bya HDPE bisobola okuddamu okukozesebwa oluvannyuma lw’okuyonja n’obwegendereza, naye ebiseera bino ebidomola biba bizibu okuyonja era biyinza okusigaza ebitundutundu by’ebintu eby’okwoza ebyasooka, ne bifuuka ekifo obuwuka mwe buzaalira. Teziyonjebwa bulungi, n’olwekyo okuddamu okukola ebintu tekiba kirungi. Ng’oggyeeko ekyo, obuveera obuteekeddwako akabonero k’emmere busobola okukozesebwa okukwata emmere, naye kirungi obutabubugumya mu microwave.
PVC (Polyvinyl Chloride) - Tegisemba Kukozesebwa Ng'Ekikozesebwa Eky'Emmere Era Tekirina Kubeera Mu Bbugumu!
Ebintu bya PVC byayiiya nga bukyali nnyo era nga bikozesebwa nnyo mu bintu ebikolebwa mu makolero. Okuva PVC bw’erina ebirungi bye bimu n’ebintu ebirala eby’obuveera era nga nnungi nnyo mu kulongoosa n’okukola obuveera, nga kwotadde n’ebbeeyi yaayo eya wansi, ekozesebwa nnyo, naye esinga kukozesebwa mu bifo ebitali-emmere nga payipu z’amazzi, ekkooti z’enkuba, ensawo z’amasomero, ebikozesebwa mu kuzimba, firimu z’obuveera, obuveera, n’ebirala Mu kukola mu bidomola, etera okukozesebwa okujjuza amafuta g’enva endiirwa, eby’okunaaba, ebibokisi bya keeki, n’okupakinga amazzi ag’okunywa.
Wabula ebintu ebikolebwa mu buveera ebikolebwa mu kintu kino bitera okuvaamu ebika by’ebintu eby’obutwa n’eby’obulabe bibiri, nga biva mu nsonda bbiri:
1. Monomers za vinyl chloride ezitali polymerized mu bujjuvu zifulumizibwa mu nkola y’okukola eccupa, okujjuza, n’okuddamu okukola. Okussa vinyl chloride okumala ebbanga eddene kiyinza okuleeta kookolo w’amawuggwe;
2. Ebintu eby’obulabe mu biveera. Ebintu bino ebibiri byangu okutonnya nga bifunye ebbugumu eringi n’amafuta. Ebintu eby’obutwa bwe bimala okuyingira mu mubiri gw’omuntu nga biyita mu mmere, kyangu okuleeta kookolo.
Mu myaka egiyise, abantu okumanya obutonde bwensi kweyongedde, era ebidomola bya PVC tebitera kukozesebwa kupakira mmere. Bw’oba osanga ekibbo kino ekya PVC, kakasa nti tokiteeka mu bbugumu ng’okikozesa!


LDPE (Low Density Polyethylene) – Esaanira Okukwatagana n’Emmere Naye Si Kubugumya
LDPE eri buli wamu mu bulamu obw’omulembe guno, si lwa bibya by’ekoleddwamu, wabula olw’obuveera bw’olaba buli wamu. Ebintu ebikolebwa mu kyo tebiwunya, tebirina butwa, era tebirina matte. Etera okukozesebwa mu bitundu by’obuveera bw’emmere, firimu ezisiba emmere, firimu ekwata emmere, eddagala, obuveera bw’eddagala, n’ebirala.
Obuziyiza ebbugumu si bwa maanyi. Ebiseera ebisinga, firimu ya PE cling eriko ebisaanyizo ejja kusaanuuka ng’ebbugumu lisukka diguli 110 , okuleka ebimu ku bikozesebwa mu buveera ebitasobola kuvunda mubiri gw’omuntu. Ekirala, emmere bw’ezingibwa mu firimu ekwatagana n’ebuguma, amasavu agali mu mmere gasobola bulungi okusaanuusa ebintu eby’obulabe okuva mu firimu eyo.
Firimu ya cling ekoleddwa awaka tesaana kuzingibwa ku mmere n’ebuguma okuziyiza amasavu agali mu mmere okusaanuusa ebintu eby’obulabe mu firimu. Nga tonnaba kussa microwave ovens, bulijjo ggyawo cling film mu mmere.
PP (polypropylene) - Microwave-temu bulabe! Kumpi Emmere ya Universal-grade Plastic Material
Ekintu kya PP kigumira ebbugumu erya waggulu erya diguli 130 era nga kisaanuuka okutuuka ku diguli 167 . Ekintu kino kisobola okuzaala n’omukka era kirina ebirungi eby’okuziyiza asidi ne alkali, okugumira eddagala, n’okuziyiza okutomeragana. Era kye kibya kyokka eky’obuveera ekitali kya bulabe mu microwave- era nga kiyinza okuddamu okukozesebwa oluvannyuma lw’okuyonja n’obwegendereza.
Ebidomola bya PP bisinga kukozesebwa mu bidomola by’amata ga soya n’amata g’omuceere, era bikozesebwa n’okukwata omubisi gw’ebibala omulongoofu ebitundu 100%, yogati, ebyokunywa eby’omubisi, ebiva mu mata (nga pudding), n’ebirala Ebibya ebinene mulimu ebibbo, ebidomola bya kasasiro, ebifo eby’okwoza engoye, ebisero, n’ebirala.
Wabula kikulu okumanya nti abamu ku bakola, olw’okulowooza ku nsaasaanya, batera okukozesa PP ku bidomola, ate nga bakozesa PE oba PS ku bitundu by’ebintu ebirala, gamba ng’ekifundikwa ky’eccupa n’okuggalawo. N'olwekyo, kirungi okuggyawo ekifundikwa ky'eccupa nga okola microwave-proofing.


PS (polystyrene) - Ekintu Ekikolebwa mu Bibya by’Emmere eby’amangu Ebitalina Kubuguma Butereevu
PS erina okunyiga amazzi okutono n’okutebenkera okulungi mu bipimo, era esobola okulongoosebwa mu ngeri y’okubumba mu mpiso, okubumba mu kunyigirizibwa, okufulumya, n’okukola thermoforming. Okutwalira awamu, PS egabanyizibwamu nga tefumbiddwa oba efuumuuka, okusinziira ku oba ebadde efuumuuka.
1. Unfoamed PS okusinga ekozesebwa mu bikozesebwa mu kuzimba, eby’okuzannyisa, ebiwandiiko, n’ebintu ebirala. Era kitera okukolebwa mu bibya ebiteekebwamu amata agazimbulukuse (nga Yakult, Jian Jian Mei, Duo Duo, n’ebintu ebirala ebikolebwa mu mata oba ebiva mu asidi wa lactic). Mu myaka egiyise, era ebadde ekozesebwa nnyo mu bintu eby’oku mmeeza ebikozesebwa omulundi gumu.
2. Foamed PS (emanyiddwa ennyo nga Styrofoam) ekozesa ekirungo ekifuumuuka okugaziwa emirundi 20 ku 100 mu nkola y’okukola. Kikozesebwa ng’ekintu ekisiba ebyuma by’omu nnyumba oba ebintu ebiweebwa amawulire, oba ng’ekintu ekiziyiza ebbugumu-okuziyiza ebbugumu mu bbokisi za ice cream, bbokisi z’ebyennyanja, n’ebirala.
Ebintu bya PS bitera okukozesebwa okukola bbokisi za noodle ez’amangu eziringa ebbakuli- ne bbokisi z’emmere ey’amangu ezikoleddwa mu foam. Newankubadde nga ekintu kya PS kigumira ebbugumu-n’obunnyogovu-kigumira, eddagala lijja kufulumizibwa nga ebbugumu liri waggulu nnyo. N’olwekyo, togiteekangako butereevu mu microwave! Ekirala, weewale okukozesa ebidomola by’emmere ey’amangu okuyisa emmere eyokya mu payipu. Tesobola kukozesebwa kukwata asidi wa maanyi (nga omubisi gw’emicungwa) oba ebintu ebinywevu ebirimu alkaline kubanga ejja kuvunda polystyrene ow’obulabe eri omubiri gw’omuntu.
Ebintu bya PC N'Ebika Ebirala - Emmere Erimu Enkaayana-Ebikozesebwa Mu Buveera
PC kintu ekikozesebwa ennyo naddala mu bucupa bw’abaana n’ebikopo by’omu bwengula. Kirimu okusika omuguwa kubanga kirimu eddagala lya bisphenol A. Ebbugumu gye likoma okubeera waggulu, ebisigaddewo bisphenol A gye bikoma okufuluma era gye bikoma okufuluma amangu. N’olwekyo amazzi agookya tegalina kuterekebwa mu bidomola bya PC.
Wadde abakugu balaga nti mu ndowooza, kasita BPA ekyusibwa 100% n’efuuka ensengekera y’obuveera mu nkola y’okukola PC, kitegeeza nti ekintu ekyo tekirina BPA n’akatono, ka tugambe okufulumizibwa. Wabula tewali mukozi yenna ayinza kukakasa nti bisphenol A akyusiddwa ddala, n’olwekyo okyalina okwegendereza ng’ogikozesa. Singa akatono aka bisphenol A tekakyusibwa mu nsengekera ya pulasitiika ya PC, kayinza okuyingira mu mmere oba ebyokunywa.
N’olwekyo, weegendereze nnyo ng’okozesa ekiveera kino. Singa eccupa eba n’ennamba 07, bino wammanga bisobola okukendeeza ku bulabe:
1. Tobugumya oba okussa mu musana obutereevu ng’okozesa. Toyonja kkeeti mu kyuma eky’okunaaza amasowaani oba ekyuma ekikala amasowaani.
2. Nga tonnasooka kukozesa, naaba ne sooda n’amazzi agabuguma okalire mu butonde ku bbugumu erya bulijjo.
3. Singa ekibya kigwa oba nga kyonoonese mu ngeri yonna, kirungi okulekera awo okukikozesa, kubanga singa wabaawo ebituli ebirungi ku ngulu w’ebintu ebikolebwa mu buveera, kyangu obuwuka okwekweka.
4. Weewale okukozesa ebikozesebwa eby’obuveera ebikaddiye enfunda eziwera.

Okuzuula Ebintu Ebikolebwa mu Buveera Eby’obulabe mu Busimu
Ebifaananyi:Ebintu ebikolebwa mu buveera ebirina ebisaanyizo biba biweweevu, langi entangaavu era entangaavu, ate nga bikyukakyuka bulungi; ebintu ebikolebwa mu buveera ebitali bisaanyizo birina langi ey’ebire.
Okuwunyiriza:Ebintu ebikolebwa mu buveera ebirina ebisaanyizo tebiwunya ku bbugumu erya bulijjo; ebintu ebikolebwa mu buveera ebitali bisaanyizo biba n’akawoowo akawunya oba akatanyuma.
Okukwata:Ebintu ebikolebwa mu buveera ebirina ebisaanyizo biwulira bulungi ate nga bikyukakyuka bulungi; ebintu ebikolebwa mu buveera ebitali bisaanyizo biba biwunya bulungi, tebikyukakyuka bulungi, era biyinza okuba nga biwunya.
Okukozesa obulungi Ebintu Ebiteekebwamu Ebiveera
Ebintu n’ebikozesebwa eby’obuveera eby’enjawulo nabyo biteeka mu bulabe eri obukuumi. Faayo nnyo ku nsonga zino wammanga:
(1) Weewale okukozesa ebikozesebwa eby’obuveera eby’okulya n’okufumba ebikoleddwa ababikola abatalina lukusa.
Okusobola okukendeeza ku nsaasaanya n’okufuna amagoba amangi, abakola ebintu bangi batera okukola ebintu eby’obuveera nga tebategeezezza bulungi ngeri gye bigenderera kubikozesaamu. Weewale okukozesa ebibbo bino okutereka emmere eyokya naddala emmere ey’amazzi n’emmere erimu amafuta amangi. Kino kiri bwe kityo kubanga ebbugumu n’amafuta bisobola okuvaako ebintu eby’obulabe okukulukuta ne bifuula emmere encaafu.
(2) Kozesa obuveera obukoleddwa mu ngeri ey’enjawulo ku oveni za microwave ezikolebwa abazikola bulijjo.
Ebintu ebikozesebwa mu buveera ebitali bya bulabe mu microwave-birina okuba nga bitangalijja, nga tebirina langi, era nga tebigumira bbugumu-. Bw’ofumbisa emmere erimu amazzi amangi mu microwave, ebiveera bya PP bisobola okukozesebwa; nga bbugumya amasowaani oba emmere erimu amafuta amangi, ebidomola bya PC ebirina okugumira ebbugumu ery’amaanyi birina okukozesebwa; singa ofumbisa emmere etali-amazzi, tekiba kirungi kukozesa bibya byonna eby’obuveera.
Bw’oba obugumya emmere mu microwave, kirungi okukozesa ebibya eby’endabirwamu oba porcelain nga tolina langi yonna ey’omunda.
(3)Weewale okukozesa ebibya ebitali-bbugumu-okukwata emmere eyokya.
Eccupa z’obuveera ezimu n’ebintu ebirala bijja kugonvuwa era bifuuse bifuuse bifuuse bwe biba bifunye ebbugumu. Togezaako kukozesa bibya ng’ebyo okutereka emmere ebuguma ennyo. Wadde obuveera buno tebulina bulabe ku bbugumu erya bulijjo, busobola okuvunda ne bufulumya ebintu eby’obulabe ku bbugumu erya waggulu. Kitera okulaba abantu nga bateeka amazzi agookya oba caayi mu mazzi g’eby’obutonde oba mu bidomola by’ebyokunywa, enkola eno ey’obulabe eri obulamu.
(4) Weewale okukozesa ebintu ebirina ebikozesebwa eby’obuveera ebya wansi.
Ebimu ku bikozesebwa mu buveera eby’ebikozesebwa mu ffumbiro (nga emikono gy’ebiyungu) bijja kufulumya akawoowo akatanyuma nga biteekeddwa ku bbugumu eringi. Ebintu bino nabyo bya butwa era okussa ekisusse kiyinza okuba eky’obulabe eri obulamu bw’omuntu. Ebifo ebimu eby’obuveera eby’amasannyalaze eby’omutindo ogwa wansi-nabyo bivaamu akawoowo akatali kalungi nga bifumbisa amazzi. Ebika by’obuveera bino nabyo tebirina bulabe eri omubiri gw’omuntu. Si kirungi kukozesa kika kya kintu kino. Bw’osanga ekintu eky’ekika kino, kirungi okukikyusa amangu ddala.
GULA WANO EBIKOLWA EBIKOLA KU BUVIIRA EBIKOLA OKUSUULA
